quarta-feira, 10 de novembro de 2010

Komemora tinan 19 Loron 12 de Novembro, Bispo Belo Hato'o Lia Menon Ba Juventude Timorense, liu-liu Ba Trabalhador Iha Rai Liur

Tinan sanulu resin sai liu ba, presizamente iha loron 12 fulan Novembru 1991, Foin sa’e Timor-Leste hamriik hanesan assuwa’in hatudu hirusmatan ba balas no baioneta hodi defende Timor nia liberdade, identidade no independensia. Barak mak mate, barak kanek, barak lakon.
12 de Novembro loron Massakre nian, loron ida triste nian. Maibé, loron kmanek mos, no murak duni! Hodi Foin sa’e, mane no feto, sira nebe eskola ka la eskola, Timor-Leste hamriik iha Mundo raiklaran hanesan Nasaun ida.

Maibé, ho indepedensia politika, ita sei seidauk hetan indpendesia ekonomika. Famílias barak iha Timor laran mak sei susar. Susar ba uma (habitação), susar ba hahan (alimentação), ba aimoruk (saúde), susar ba dalan (estradas e comunicações). Iha ita nia rai seidauk iha industria ka fábrikas atu fo serbisu ba ema, liu liu ba foin sa’e sira. Tan nee, barak ba buka sorte iha rai liur: Inglaterra, Irlanda, Portugal, Malásia, Indonésia, Austrália, etc.

Iha aspektu ida, ita sente triste, tan ba Foin sa’e sira hakur tasi ba buka serbisu no matenek iha ema nia rain. Maibé, iha aspektu seluk, ita rekonhese katak ida nee hanesan oportunidade ida, atu Timor oan sira bele hatene rai seluk, povu seluk, hetan eksperiensia internasional. Aspektu ida importante, mak sira mos fo kontribuisaum ba nasuan seluk nia dezenvolvimentu, ba Mundu tomak nia diak.

Ohin loron iha “era da globalização”, eme wain husik sira nia pátria ba hela no serbisu iha nasaun seluk. Iha nee, importante tebes, tanba ita bele hatudu ita nia dignidade hanesan Timor oan: ema nebé hadomi “respeito dos direitos humanos”, “paz”, “disciplina”, “ordem” “trabalho”.

Dala barak ita rona Timor oan sira hirus malu, baku malu no oho malu. Ita rona mos balu saran-an ba violensia, alkool, droga no buat seluk tan.
Atan há’u bele kompreende maluk foin sa’e sira nia situasaun. Maibé, importante liu mak ita hatudu-an hanesan Povo Timor nebe hakarak harii sira nia Rai Doben Timor ho serbisu, ho sakrifisiu. Ita hein katak, “Trabalhadores Timorenses” sei kontribui ba dezenvolvimento material no sosial Timor-Leste nian.

Iha Ai-laran, funu nain sira dehan: “A Luta continua!”. Ohin mos, Luta ida nee kontinua: ba ema hotu-hotu, Iha Rai laran no iha Rai liur. Ho ita nia serbisu, ita nia estudu, Ita nia osan, ita nia kultura. Timor-Leste nia futuru iha ita kabaz leten. Ita nia Oan no Bei Ona sira sei hetan diak ho sakrifisiu nebe jerasuan ida ne’e lori daudaun!

Ba Foin Sa’e sira nebé serbisu iha Rai liur, atan hau hato’o há’u nia solidariedade, há’u nia orasaun, no há’u nia domin.

Viva os Heróis do 12 de Novembro! Viva a Juventude de Timor-Leste! Viva Loriku Assuwa’in!

Porto, 10 de Novembro de 2010.
Amo Bispo Carlos Filipe Ximenes Belo

quarta-feira, 20 de outubro de 2010

URBAN VIOLENCE IN DILI


.


The Geneva Declaration today released a study describing the patterns of urban violence in Dili, Timor-Leste, and examining its causes and symptoms.

URBAN VIOLENCE IN AN URBAN VILLAGE: A Case Study of Dili, Timor-Leste

Edited by Robert Muggah

Over the past six decades Dili has seen sudden outbursts of collective armed violence on numerous occasions, characterized by elevated homicide rates (including revenge killings), severe and widespread trauma, the degradation of infrastructure, forced and opportunistic migration, land grabs and disputes, and a widespread sense of social injustice and impunity.

This Geneva Declaration Working Paper reviews the causes and symptoms of urban violence in Dili, Timor-Leste, with a special focus on historical developments that have shaped current violence dynamics and risk factors. Based on a randomized household survey, focus group interviews, and an extensive literature review, it argues that the city’s history—as well as its complex political, economic, and social ties with the surrounding rural areas—are crucial to understanding the factors that shape urban violence in Dili.

Among the study’s specific findings:

- Each outbreak of collective urban violence has contributed to the progressive militarization of Timorese society.

- Urban violence in Dili can quickly and unexpectedly shift from interpersonal to collective.

- Government interventions to deter urban violence tend to be short term, relying on coercive and security-led interventions, rather than
preventative.

-‘Urban’ violence in Dili is often fundamentally connected to grievances in rural areas, and vice versa.

- Dili should be understood as an ‘urban village’—a set of interconnected and clustered villages acting as extensions of rural communities in an urbanized setting.

‘Urban Violence in an Urban Village’ is a publication of the Geneva Declaration on Armed Violence and Development project. The study was supported by the Australian Government's Overseas Aid Programme (AUSAID) and actionaid.

Further information about the Geneva Declaration, its activities, and publications is available at www.genevadeclaration.org.

The Geneva Declaration Secretariat is hosted by the Small Arms Survey – www.smallarmssurvey.org.

For more details on this study, or to arrange interviews with researchers based in Dili and in Australia, please contact Robert Muggah, the report's editor and research director at the Geneva-based Small Arms Survey. Robert can be reached on +41 22 908 5782, or by email at robert.muggah@smallarmssurvey.org

The report is available online on the Geneva Declaration website. To request hard copies please contact info@genevadeclaration.org.

Download report:

quinta-feira, 23 de setembro de 2010

Timoroan iha Peterborough hasoru malun ho bispo Luis hosi Brazil

Foto hamutuk ho bispo Luis

Bispo Luis ho Padre Tony selebra hamutuk missa


Bispo Luis Flavio Cappio, hosi Bahia, Brazil, selebra missa ba komunidadi portugueza iha Igreja The All Souls, Peterborough, iha loron 19 fulan ida ne'e. Timoroan lubun ida maka tuir missa nebe akompanya hosi padre Tony Philpot, ema Ingles maibe koalia mos portuguez.

Missa hotu tiha Timoroan sira entrega tais ida hanesan rekordasaun hodi hato'o kumprimentus hosi sarani Timor ba Bispo Luis nebe visita nia familia sira iha sidadi Peterborough, England.

Celso Oliveira


segunda-feira, 13 de setembro de 2010

Relatoriu/informasaun Konaba “EAST TIMOR ASSOCIATION OF PETERBOROUGH” meeting

Iha reuniaun nebe “EAST TIMOR ASSOCIATION OF PETERBOROUGH” halo iha loron 12 fulan Setembru, iha Igreja St. Peter & All Souls, tuku 7-9pm, ami koalia konaba:

- Saida maka komunidadi.

- Membru iha komunidadi nia laran.

- Oinsa komunidadi bele servisu hamutuk.

- Oinsa “EAST TIMOR ASSOCIATION OF PETERBOROUGH” bele lao ba oin.

- Preparasaun ba festa loron independensia 20 de Maio 2011.

- Ikus mai, ami koalia konaba isu ou problema nebe sirkula ou mosu iha komunidadi nia le’et.

Konaba saida maka komunidadi, Salvador (Asala) halo explikasaun 1 badak maibe nakonu ho informasaun nebe diak tebes.

Asala dehan “komunidadi halibur hamutuk hodi fo’o motivasaun nebe diak (konstrutivu) no fo’o influensia nebe diak. Hanesan Timoroan, ita halibur hamutuk hanesan individu hafoin forma grupu kiik ida hodi defende Timor nia identidadi. Ne’e duni moris hamutuk iha komunidadi ida nia laran importanti tebes iha Timoroan nia moris”.

Konaba membru nebe atu representa komunidadi, ami desidi katak membru nebe hili tiha ona, kontinua servisu hamutuk nafatin hodi lori “EAST TIMOR ASSOCIATION OF PETERBOROUGH” ba oin. Membru nebe hili ona laos permanenti/tetap. Kuandu Konstituisaun/Estatuto hosi “EAST TIMOR ASSOCIATION OF PETERBOROUGH” iha ona maka sei hili membru nebe permanenti/tetap. Ne’e duni husu atu ema hotu-hotu fo’o ideia diak hodi halo konstituisaun i dezenvolve “EAST TIMOR ASSOCIATION OF PETERBOROUGH”. Ami sei servisu hamutuk ho autoridadi lokal hodi kontinua fo’o suporte/apoio ba “EAST TIMOR ASSOCIATION OF PETERBOROUGH” .

Koalia konaba festa 20 de Maio 2011, ami desidi ona atu halo duni iha loron independensia tinan 2011. “EAST TIMOR ASSOCIATION OF PETERBOROUGH” simu surat hosi autoridadi lokal konaba selebrasaun festa independensia Timor nian. Konaba ida ne'e, ita sei halibur hamutuk filafali hodi halo preparasaun 1 diak.

Ikus liu ami koalia konaba isu ou problema nebe mosu iha komunidadi nia le’et. Ami desidi atu problema ema ida-idak nian labele lori ba grupu ou labele afekta moris komunidadi nian. Membru hosi “EAST TIMOR ASSOCIATION OF PETERBOROUGH” sei halo kontaktu ho ema sira nebe iha problema.

Ami fo’o obrigadu barak ba maluk Timoroan nebe tuir meeting ida ne’e i kontribui ho ideia nebe diak. Ba maluk sira nebe la tuir meeting, ami husu atu halo parti iha “next meeting”. “EAST TIMOR ASSOCIATION OF PETERBOROUGH” ita hotu nian.

“EAST TIMOR ASSOCIATION OF PETERBOROUGH” la aseita kualker hahalok violensia nebe estraga komunidadi nia moris.


Celso Oliveira

sexta-feira, 13 de agosto de 2010

Portugal bele la fo'o tan nasionalidadi ba Timor

Diplomata Timoroan ida nebe lakohi temi nia naran hateten katak se trabalhador Timoroan iha liur kontinua komete krimi, loron ida governu portuguez sei la fo'o tan nasionalidade ba Timoroan.

Iha dadalia hosi facebook, diplomata ne'e adianta katak: "sira halo hanesan ne'e Portugal loron ruma sei hakotu nacionalidade ba Timor oan. Tamba crimes sira nebe Timor oan balun halo iha UK enquanto lori passporte Portugues".

Ikus-ikus ne'e mosu krimi barak maka Timoroan halo. Iha Irlanda do Norte foin daudaun ne'e Timoroan ida oho mate nia eis kompanheira hafoin tenta oho nia-an rasik.

Timoroan barak sai trabalhador iha UK maibe hodi nafatin passaporte portuguez.

Celso Oliveira

segunda-feira, 9 de agosto de 2010

Timorese Govt and UK to discuss about Timorese labors

Timor Post , 4 August 2010- Summary by Alberico Junior

State Secretary for Professional Training and Employment, Bendito Freitas said the Timorese Government had planned to hold bilateral discussion between Timor-Leste and the United Kingdom to talk on the Timorese labors who had been working over five years in that country.

Fonte: http://www.timornewsline.com

sábado, 1 de maio de 2010

HISTÓRIA DO DIA DO TRABALHADOR


.

1º DE MAIO

No dia 1º de Maio de 1886, 500 mil trabalhadores saíram às ruas de Chicago, nos Estados Unidos, em manifestação pacífica, exigindo a redução da jornada para oito horas de trabalho. A polícia reprimiu a manifestação, dispersando a concentração, depois de ferir e matar dezenas de operários.

Mas os trabalhadores não se deixaram abater, todos achavam que eram demais as horas diárias de trabalho, por isso, no dia 5 de Maio de 1886, quatro dias depois da reivindicação de Chicago, os operários voltaram às ruas e foram novamente reprimidos: 8 líderes presos, 4 trabalhadores executados e 3 condenados a prisão perpétua.

Foi este o resultado desta segunda manifestação.

A luta não parou e a solidariedade internacional pressionou o governo americano a anular o falso julgamento e a elaborar novo júri, em 1888. Os membros que constituíam o júri reconheceram a inocência dos trabalhadores, culparam o Estado americano e ordenaram que soltassem os 3 presos.

Em 1889 o Congresso Operário Internacional, reunido em Paris, decretou o 1º de Maio, como o Dia Internacional dos Trabalhadores, um dia de luto e de luta. E, em 1890, os trabalhadores americanos conquistaram a jornada de trabalho de oito horas.

116 anos depois das grandiosas manifestações dos operários de Chicago pela luta das oito horas de trabalho e da brutal repressão patronal e policial que se abateu sobre os manifestantes, o 1º de Maio mantém todo o seu significado e actualidade.

Nos Estados Unidos da América o Dia do Trabalhador celebra-se no dia 3 de Setembro e é conhecido por "Labor Day". É um feriado nacional que é sempre comemorado na primeira segunda-feira do mês de Setembro e está relacionado com o período das colheitas e com o fim do Verão.

No Canadá este feriado chama-se "Dia de Oito Horas". Tem este nome porque se comemora a vitória da redução do dia de trabalho para oito horas.

Na Europa o "Dia do Trabalhador" comemora-se sempre no dia 1 de Maio.

Em Portugal, segundo declarações do Secretário-geral da UGT, Eng. João Proença, ao Expressoemprego.pt, "o Dia do Trabalhador é da maior importância para o movimento sindical e para aqueles que representa, mas também para todos os que defendem uma sociedade mais justa e solidária. Em Portugal é o dia em que afirmamos os valores do sindicalismo e a necessidade do progresso económico e social".

Os trabalhadores aproveitam este dia para alertar o Governo e outras entidades para algumas das suas necessidades, tais como: direitos dos trabalhadores, aumento de salários e melhores condições. Em Portugal, segundo as declarações do secretário-geral da UGT, os direitos dos trabalhadores têm evoluído positivamente, " hoje os trabalhadores vivem melhor que há 15 anos mas continuamos muito afastados da média comunitária, da qual nos estamos a aproximar a um ritmo demasiado lento. Temos maiores salários, mas continuam os mais baixos e desiguais da União Europeia; o mesmo acontece com as pensões. Os avanços legislativos não se traduzem muitas vezes na prática, face às violações sistemáticas da Lei. A sinistralidade laboral é a 1ª na Europa. A negociação colectiva começa a estar bloqueada e urge o relançamento da concertação".

Todos os anos este feriado é comemorado com a realização de algumas actividades. Para este ano, segundo o engenheiro João Proença, este dia vai ser passado "em unidade, em luta e em festa vamos todos à Torre de Belém em Lisboa, onde os vários Sindicatos expõem os seus Comunicados e as suas actividades. O discurso da UGT exporá as reivindicações da Central, os problemas e as propostas de solução. Haverá também iniciativas pontuais em pontos mais afastados como Bragança e as Regiões Autónomas."

Participe. Afinal, este dia é seu.

VD - Expresso